Waarom kennis van lichaamstaal belangrijk is voor agile professionals

Als agile professional ben je dagelijks bezig met (sturen) op groepsdynamiek. Je vraagt je af:  “Hoe kan ik iedereen actief betrekken bij het prioriteren van de Product Backlog?”, en “Hoe kan ik aan mijn teamleden zien hoe ze zich voelen, zonder daar aannames over te doen?” Kennis van lichaamstaal en neurowetenschap helpen je daarbij.

Kennis van lichaamstaal is voor elke agile professional relevant. En wel hierom:

  1. Zonder kennis van lichaamstaal zul je faciliteren en interventies doen op basis van aannames
  2. Onze hersenen zijn een voorspelmachine; wat jij denkt te zien aan het lichaam van de ander wordt bepaald door je eerdere ervaringen
  3. Niemand kan zijn emoties verbergen. Je leest het goed: niemand.
  4. Kennis van lichaamstaal is een verdieping van je agile leiderschaps skills

1. Faciliteren en interventies doen op basis van aannames of feiten?

Als je wel eens faciliteert en sessies begeleid dan ken je ongetwijfeld de 4 communicatieniveaus:

  1. Inhoud: gaat om de feitelijke punten die je bespreekt
  2. Procedure: heeft te maken met tijd, plaats en volgorde; daarover maak je afspraken zoals bijvoorbeeld een agenda voor de vergadering
  3. Interactie: gaat over het relationele aspect van de samenwerking, bijvoorbeeld: hoe ga je met elkaar om?, welke verwachtingen heb je (van elkaar)? Dus: wat speelt er tussen de individuen
  4. Emotie: gaat om de emoties die jij ervaart in de communicatie met de ander. Dus: wat speelt er bij jou als individu

Als je faciliteert in een agile context, bijvoorbeeld tijdens een retrospective, dan stuur je op al deze vier niveaus. Maar dat kan maar tot op zekere hoogte; als je geen kennis hebt van lichaamstaal ben je afhankelijk van:

  • Jouw interpretatie van de lichaamstaal
  • De woorden die men uitspreekt

2. Onze hersenen zijn een voorspelmachine

Zoals hierboven genoemd doe je aannames over wat de ander met zijn lichaam zegt. Lisa Feldman-Barrett, professor psychologie en neurowetenschapper, legt uit dat emoties ontstaan op basis van eerdere ervaringen. Bijvoorbeeld vanuit je jeugd of een vorige baan. Dat is dus een eigen interpretatie.

In de TED-talk hieronder legt ze het in jip-en-janneke-taal uit. (TIP: scroll naar 1 min: 50 sec)

Als je nadenkt over wat Lisa zegt, dan betekent het dat jouw ‘voorspelling’ over een teamlid of stakeholder misschien wel onjuist is. En dat beïnvloed hoe je stuurt op de groepsdynamiek.

En daar komt het voordeel van kennis hebben van lichaamstaal om de hoek kijken. Daardoor:

  1. kun je signalen objectief waarnemen en blijf je weg van de interpretatie
  2. kun je – doordat je weg blijft van de interpretatie – beter (= objectiever) lezen wat de ander echt voelt en denkt
  3. kun je gericht vragen stellen op basis van het signaal dat je waarneemt

Lichaamstaal is uiterst betrouwbaar. Niemand kan de uiting van zijn emoties via het lichaam tegenhouden. Je kunt er hooguit een emotie overheen plaatsen.

3. Verandering in lichaamstaal: inconsistenties

Ok, stel je kunt ichaamstaal lezen. Weet je dan meteen of je gesprekspartner liegt of wat hij achterhoudt? Nee, helaas. Maar wat je wel kunt zien is:

  • Of de houding of expressie van je gesprekspartner na jouw vraag verandert
  • Of die nieuwe houding aanduidt dat hij zich comfortabel voelt of juist niet; zo kan je gesprekspartner opeens stresssignalen laten zien, delen van het lichaam wegdraaien (voeten, schouder, hoofd) of zichzelf fysiek geruststellen.
  • Of je gesprekspartner je vraag positief beantwoord met zijn woorden, maar met zijn lichaam de vraag negatief beantwoord (dit is de ‘tegengestelde beweging’)
  • Enzovoort…

Deze wijzigingen in lichaamshouding en expressie zijn vaak subtiel. Als je geen kennis hebt van lichaamstaal dan kun je ze makkelijk missen. Dan luister je naar de woorden en mis je meer dan de helft van de boodschap.

Ok, maar wat doe je dan met hetgeen je hebt waargenomen? Doorvragen en opnieuw waarnemen. Om zo steeds dichter bij ‘de waarheid’ te komen. Je vraagtechniek is dus erg belangrijk. In deze blog lees je meer over vraagtechniek en over hoe je begint met het lezen van lichaamstaal.

4. Agile leiderschap

Als agile leider leef je volgens andere principes dan de traditionele leider (/manager). Zo wil je bijvoorbeeld:

  1. Eigenaarschap stimuleren en zelf tonen
  2. De cultuur helpen veranderen, zodat vertrouwen, samenwerking en integriteit centraal staan
  3. De leercyclus (van het team, de organisatie) versnellen

Daar zijn inmiddels al veel instrumenten voor beschreven, van Liberating Structures tot 360 graden feedback en persoonlijkheidstyperingen (Insights Discovery, DISC, MBTI). Maar alle methodes gaan er van uit van de input die vrijwillig wordt gegeven. En dat is dus niet alle informatie die beschikbaar is….

Om de bovengenoemde drie punten als voorbeeld te nemen:

Eigenaarschap stimuleren en zelf tonen

Of je nou een negatief teamlid of een aarzelende stakeholder tegenover je hebt; je zult inconsistenties zien als hij “ja” zegt in woorden en zijn lichaam “nee” zegt. Bijvoorbeeld doordat:

  • hij zijn voeten naar de deur toe draait voordat hij zich uitspreekt
  • hij een schouder heel licht ophaalt als hij “ja” zegt
  • zijn ogen iets groter worden en zijn wenkbrauwen iets omhoog gaan als iemand hem vraagt of hij het hier mee eens is/ dit op zich wil nemen?
  • hij met zijn tong achter zijn tanden zacht inademt voordat hij ja zegt
  • hij oogcontact vermijd

Het zijn allemaal tekenen die niet passen bij iemand die JA zegt op een actie of besluit. Het is dus een reden om door te vragen.

De cultuur helpen veranderen

Vertrouwen, samenwerking en integriteit; mooie woorden die in de praktijk erg lastig blijken te zijn. Neem nou vertrouwen: men wil de ander graag vertrouwen, maar kan dat vaak niet omdat een eerder twistpunt niet is uitgesproken, omdat men bij een eerdere werkgever een trauma heeft opgelopen. Allemaal zaken waar in woorden niet over wordt gesproken, maar die wel in de weg zitten.

Als je kennis hebt van lichaamstaal zul je inconsistenties zien bij degene die zeggen dat ze jou of de ander vertrouwen, maar dat eigenlijk helemaal niet menen. Of beter gezegd: niet kunnen. Dan zie je tijdens het gesprek:

  • een negatieve emotie over het gezicht glijden, bijvoorbeeld minachting (een glimlach met 1 opgetrokken mondhoek)
  • de borstademhaling toenemen (Vecht-gedrag, een van de drie uit Vechten, Vluchten, beVriezen)

Onderdeel van het vertrouwen bouwen is ook hoe jij als lichaamstaal expert met wat je waarneemt omgaat. Deel dat wat je ziet niet, want als iemand het al begrijpt zal hij zich aangevallen of ontmaskerd voelen.

De leercyclus versnellen

Om de leercyclus te versnellen is een open mindset nodig. Maar die is er alleen als men elkaar vertrouwt en wordt gestimuleerd om out of the box te denken. Welke lichaamstaal past bij iemand die out-of-the-box denkt?

  • Actieve houding; naar voren geleund in het gesprek, meebewegend met de gesprekspartner
  • Meer positieve dan negatieve micro-expressie in het gezicht
  • Voeten en benen in een open houding

Tot slot

Jij als agile professional hebt dus alle reden om kennis te nemen van lichaamstaal. Daarmee breng je verdieping aan in alle gesprekken en ben je in staat om beter te sturen op de gewenste uitkomst en op het achterhalen van motivatie bij je gesprekspartner. En als bonus zul je je leiderschaps skills verder kunnen uitbouwen.

Wil jij oefenen met het toepassen van lichaamstaal in een agile setting? Schrijf je dan in voor de open training ‘Lichaamstaal toepassen’.