Hoe je kennis van lichaamstaal kunt inzetten als agile coach en Scrum Master

“Waarom wordt de verbetering in de sprint niet opgepakt, terwijl we het er in de retrospective uitgebreid over hebben gehad?”, “Hoe kan ik zien of een stakeholder mij serieus neemt?”. Als Scrum Master en agile coach hou je je hier dagelijks mee bezig. Alleen als je lichaamstaal leert lezen en leert doorvragen, zul je het echte antwoord op deze vragen krijgen.

 

Ieder lichaam communiceert

Er zijn verschillende manieren om te luisteren:

  • Je kunt feitelijk luisteren; naar de woorden die men uitspreekt
  • Je kunt emotioneel luisteren; daarbij kijk je naar de emotie die men meegeeft bij het uitspreken van de woorden

Door feitelijk te luisteren ondervang je minder dan 10% van de totale boodschap. Door emotioneel te luisteren, en daarbij  lichaamstaal te observeren, vang je een groot deel van de overige 90%. Die bestaat namelijk uit de stem, lichaamstaal en micro-expressie.

En nu het mooiste van alles: je gesprekspartner heeft zeer beperkt invloed op die 90% van de boodschap. Ons limbisch brein geeft namelijk 1:1 weer in je lichaam welke emotie ervaart. Die informatie is dus superbetrouwbaar. Je moet alleen weten waar je naar moet kijken. Dat geeft je aanwijzingen om de gemoedtoestand van je gesprekspartner in te schatten.

Verandering in gedrag en inconsistenties

Je kunt niet meteen aan iemand zien of hij iets achterhoudt. Wat je wel kunt leren zien is:

  • Of de houding of expressie van je gesprekspartner na jouw vraag verandert
  • Of die nieuwe houding aanduidt dat hij zich comfortabel voelt of juist niet; zo kan men stresssignalen laten zien, delen van het lichaam wegdraaien (voeten, schouder, hoofd).
  • Of je gesprekspartner je vraag met woorden positief beantwoord, maar zijn lichaam de vraag negatief beantwoord; dit is de ‘tegengestelde beweging’. Dat kan letterlijk ja zeggen en nee knikken met het hoofd zijn

Deze wijzigingen in lichaamshouding en expressie zijn vaak subtiel. En als we naar de woorden blijven luisteren dan missen we meer dan de helft van de boodschap.

Om je op weg te helpen met het zien van inconsistenties heb ik een beslisboom gemaakt. Die vindt je in deze blog: Hoe begin je met het lezen van lichaamstaal?.

Retrospective

Tijdens de Retrospective maak je dingen bespreekbaar die in het belang van de teamperformance zijn. Enkele tips om de emotie (en dus de echte mening) bij je teamleden te achterhalen tijdens de Retrospective.

Een veilig begin

Begin met een veilige vraag over de afgelopen sprint; bijvoorbeeld door een succes te benoemen of positieve feedback te delen. Observeer ieders lichaamshouding en micro-expressie. Als het goed is gaat men in een voor hem natuurlijke en enigsinds open houding zitten.

Als je doorvraagt, kijk dan of er verandering ontstaat in de lichaamshouding en het gezicht van de teamleden. Zo kan iemand:

  • meer gesloten gaan zitten
  • ‘chillers’ (geruststellende bewegingen) laten zien in het lichaam of het gezicht
  • de armen van elkaar halen
  • jouw houding spiegelen

Een bondje smeden

Teamleden die vooraf een en ander hebben besproken en dat voor zichzelf willen houden, zullen elkaars lichaamstaal spiegelen; ze houden elkaar goed in de gaten tijdens het groepsgesprek en zullen samen ‘één front’ zijn. Dat is verder ook zichtbaar in de lichaamshouding;

  • ze zijn geneigd naar elkaar toe te staan; daaruit blijkt hun vertrouwen in elkaar, het is ‘hen’ tegen de rest
  • soms kruisen ze allebeid opeens de benen als ze naast elkaar staan

Lichaamstaal tijdens een spel-/werkvorm

Als je een spel- of werkvorm kiest waarbij teamleden dicht bij elkaar moeten staan (bijvoorbeeld het stellingenspel), dan is hun houding ten opzichte van elkaar veelzeggend. Destemeer omdat je in elkaars personal space komt. Afhankelijk van hoe ze zich naast elkaar bewegen, wordt duidelijk of ze:

  1. Elkaar zien als bedreiging. Daarbij zie je signalen als: afwenden met het bovenlichaam, armen voor de buik, voeten in de richting van de deur, gespannen kaken, samengeperste lippen, geen of weinig oogcontact met jou als spelverdeler en niet met de teamleden
  2. Elkaar zien als vriend/samenwerkingspartner. Daarbij zie je signalen als: men staat naar de collega toegedraaid, handen zijn  zichtbaar, rug is recht, geen spanning in het gezicht waarneembaar (onder de ogen, tussen de wenbrauwen, in de kaken, etc), voeten staan iets uit elkaar en stevig op de grond

Tot slot

Let op: het zien van een signaal betekent nog niet dat je dit juist hebt geïnterpreteerd; het is wel een teken dat er meer zit achter het antwoord en dat je wilt doorvragen. Als je hetzelfde signaal nog een keer ziet, dan heb je iets te pakken waar je verder op kunt doorvragen.

Ga wijs om met deze kennis en weeg af of het doorvragen afbreuk doet aan je doel of juist niet. Bijvoorbeeld: dat je inspeelt op een gevoelig punt waardoor iemand ontmaskerd wordt en meer emotie gaat vertonen dan hij wil (en negatief is voor zijn positie in de groep). Of dat het doorvragen iets boven tafel haalt wat gevoelig ligt (bij het teamlid of in het team).

Wil jij leren hoe je lichaamstaal toepast? Schrijf je dan in voor de training Lichaamstaal toepassen. Een praktische training waarin je – zoals de naam zegt – kennis leert toepassen in de praktijk.